Om awighnamastu nama sidam
Iti tutur buana puraka
Duk ida pêranda wawu rawuh, ica ida ngikêt ada anggen ida kakawin, Nitisastra, sakeng mula tutur lêwih, tur wit nyambut tutur putra sasana sane mamêrihang sang sadhu sami, natan lian sarining kapatian, pamor ring tarya suksmane, ring maha padma mungguh, reh ika wiwitin sami, sami sadaging jagat, sami-sami ipun, sadadian panca maha bhuta, akasa, teja, bayu, apah, prêtiwi, sami mêdal saking irika, sane mawasta bata prêbawa seyetthi, dados sampun mawindu, bayaya ongkara tulen, nghing kari dados katuduh, durung nyata, durung sajati, durung mawasta, sadasamidang durung, kari rasane jêjêhan, kari matah, gêlis madêmang kapêlêk, jêrih kapanêsan, krana panês saking tênggang, krana tênggang tatan hana kawasa, ngajêngang ulam, punika tan hana panggih rahayu, sawireh sarêng sami manusane, ngaba cacad, sasoring langit, sawatêke madaging angkihan, miwah madaging matane, sanadyaning buron sêmut, miwah asing kutunin bumi, samian nira mamêrihang ne utama, nêrus, sane tan kêna inucap, nghing sidane tan sida, hyang widhi sampun uning jadmane arang wikan, katuturane lintang lêwih, kocap sane tan madaging cacad, kojar ring salontarane, sane sampun kasumbung tur kasêmbah dening jagat sami masih matra madaging cacad, klikliking cacad, durung têrus rahayu, salingke jadma manuse, sane makrana bêcik, tan pati cacad-cacadin, sami pada ngaba cacad, gunung agung punika pinih luwih tur kapuji, dening jagat kabeh, dingine sane cacad irika, Sanghyang Surya panas tejan ida, Sanghyang Ulan misi bungkut, sagarane matoya pait, Sanghyang Indra capala ida, Sanghyang Wisnu ngangon lêmbu, Sanghyang Sangkara nila kanta kêni wisya kalakuta duk riyin, kala ngiyiting mandara, sêkar tunjung bunga pinih luwih yan rêsêpang masih misi cacad, reh ring watêk mijile, cêndanane dewan taru, gowokne misi lalipi, punika cacad nyane, ngaba ala ayu, langkung sêngka ngimpasang, sami gaya nadyan cacad, mangde kikit, tan dadi tarakanrangan.
Ya nika putunganing manah, yan hana manah rahayu, wênang ngêtut pangkat sang Pandita, yan sang Pandita sampun lêwih, wong sabaranag wênang turut, ane makayun rahayu, sane munggah lingning aji, yan hana wong bagus, tan suwe bagus, yadian ia sugih mas pipis, tan hana awe tapa malaran, patut ia ngaturang punia, bantêne ring sang hyang Titah malih yan pitra rêna ring pianaknia, muang bibi, muang ring kadang, sami trêsna antuking ring mas slaka muang pipis, muang uma nasi, boya awet palania dana nistane kadi toya di don candung, atutnia, hêning kantên mapulungan, yaning gêmêl ia tong bakat usud, tan hana mala lêtuh apan ia kalise tidong agigis, yaning ne bawose ring tutur, sane awet papalarania wênang madana puniane kalagu, muah maweh tuture ayu tur ajahin ia darma, punika ne awet palarane, muah misunayang pianake luh paling kêliha, sane kari daha, punika sane awet palarania, tuhu dana utama, wastania, tur madana punia, malih nyulurang titir, yaning samadi tanpa brata puja yoga, muang sanghyang Aridina, ne rajêgang, mangde sampun dawuh, yaning dania, ne awangun, hana pamalêsing dewa, magutan alane, ngamargiang punia satu, palane tikêl sapuluh, yaning nuju gra, nikêl sasian punia, ne asiki sampun langkungina, alane yaning manuju tapa ganda, kala sang sadu masadana punia, palane langkung lêwih, tanpa watês palane, punia sanunggal malih ipun ya antantara kalan ipun, tan tilêm purnama, masangang punia, punia sanunggal yaning muniain kadang aji, puniane sanunggal tikêl apisan, yaning muniain sang wiku putus, yan ia maweda, punia tunggal nikêl siu, pangwalêse saking singid, yaning wonge nyadia rahayu, nulurang krêti, yaning nyidayang ngamanggêhang asapunika, têlas alane, dewa ya, mahyang yaning pêpêk pakrêtine ring Widhi, muang ring siwania, malih ring sanak kadang, aji, yaning sampun saking las, tan wawanêng pamalêse saking dewa, sapunika kojarnia, sastra utama tingkahe manangun punia, ngangge nista, madia yaning maweh tuak ulam nasi, kawastanin dana nista, yaning maweh wastra kampuh, sane alus-alus, sanadianing mas slaka, muang pipis kawastanin dana madia, yaning mawehang anakluh tur pianake dêha, utamaning dana ngaran, yaning mawehang tutur kojarning sastrane ayu, antuk sang wiku tur ajahin darma, punika ngasorang dana sami, nadian akeh yaning sampun manurut, tur manahe lila karahayuan, pinika palane kalangkung lêwih, nadian akeh yaning tan maturut, sakadi padang tua aking tinibaning kunang, pêdas puwun ia, tanpa unduk, karana mapunia ngêlêngang manahe manadi suci, mangda sampun ical palane, dana tur malih patute magêhang kertine, nanging dasare mangda hêning, tur mangda lila, yaning sampun lila, semer satus alah, dening tlagane asiki, tlaga alit tur daken kêna ngalahang sumur satus apan ia makuru têpêt, nesampun ia patut punika rahayu, magawe pala, tlaga abêsik kalangên dening yadnya apisan, yadnya satus kalahanga dening putrane asiki, nanging putrane mabrata kasaktian, brata satyane pinih lêwih, ne satyania istri utama, satya brata, deni brata liu, brata satyane pilih, lêwih, wyadin papinetan, sue manggih papa yaning mamanah rahayu, mangde kukuh ngamêl kadarman, tur pagêh mapunia, mangda sampun linyok ring ujar, yaning linyok ring sato asu, sataun papa kinêlar ring kawah, yaning linyok ring manusa, yan pada linyok ring pada manusa, sabarang, satus tahun ia kinêlar ring kawah, yan linyok ring sang ratu, siu tahun papa kinêlar ring kawah, yan linyok ring sang wiku putus, limang iyon papane kinêlar ring kawah, yan linyok ring dewa, sapuluh iyon papa, kinêlar ring kawah, sami kang wênang tahun, puniki ujar linyok, tanpa mangguh yaning papaning wang, panca drêta wastane, mangotsawa, yaning mangotsawa, tan pahingan nrakane, yaning manomah wadu, sane kaping tiga, ujar ring arêp maurip kaping pate, ujar karaksa ring pitra, yaning kaping lima, rikala gaguyon yaning ujar dadua tan urung mamangguh papa, tinampenan antuk dane ipun, apang sampun salah surup, ngawastanin ane mawasta adua, rêrêhang papasten malih ring tutur sarascaya, bawos bagawan Biasane, punika sane kasumbung, antuk pandita sami, pada dibyaning mujiang tutur, punika patut elingang, sakatahing manusa mamanah rahayu, rêrêhang tatrangan ring buana puraka saking pangandikan ida bhatara Siwa ne riyin ring bagawan Wasista, ngwilang lakoning manusane sami, yaning brahmana masaratan ya mangaji tur masasanjan mangrêngu kertti, wênang madana punia, manêlêbang matirta, mahati suci miwah yan mawarah-warah makadi ne wênang malaku ngawikonnin, pacang manggih papa, rauh pitarane, tinêmu ring sanak putunia pada amanggih papa, muang sêkadi sang ngapapa dana punia, yaning mapunia ring Siwa Buddha Bhujangga, tan hana patut nia tinutang sang Trini, mlaku ngawikonin, pacang manggih papa, rauh têkening pitarane, tinêmu ring sanak putunia, pada amanggih papa makadi nanggapa dana punia ring Siwa Buddha muang Bujangga rua wêlas cacakania, yan apisan madarma.
1. Madan satua, 2. Madan tapa, 3. Madan ia dama, 4. Madan imong, 5. Madan saritah, 6. Madan ia hêrih, 7. Madan ia titiksa, 8. Madan ia Surya, 9. Madan nian yadnya, surya yadnyane patuh asiki, madan dana, 10. Madan ia drêsti, 11. Ne madan ia ksama, 12. Ne mangkania malih trangang, sane madan ia darma, polos ia jati, tan ia bisa linyok, madan satia kalintangan pagêh, sane madan tapa kirangan kadi sayan, sane madan dama magawe iliki jagat sami, sane madan wimatsaritah tan hana bisa ngatin kayun, sane madan wahêrih madan wirang sane patut wirangang samaya uning titiksanane agêngania kroda, sane madan ia tiksna tan wênang tiru, sane madan tan hana mamanês, sane madan yadnya, têlêb ia mamuja samidaning mapuniane pêpêk, sane ning drêsti mangda kasidayang ia amanggih hêning, sane madan ia ksama, madan ia hêlan, hêlane madan pagêh, narima ring satitah, norana surud, ia ginawe bêcik, punika bratan sang Brahmana, muang Buddha Bujangga yening bratan sang Ratu luwih têhêr malajahang sanghyang, tadah pagêh mahêning otrane, magawe yadnya putus, simaning yadnya nasarin nikang wadua, ngardi karahayuan, ring sawatêking kawula gotra, tan pêgat ia ngawea dana, punika darmaning sang Ratu, yan ulah watêk Wesia wênang muruk ring sang Brahmana muang ring Bujangga, miwah ia ngarap puniane ring kalaning dewasa rahayu, miwah ring hyang Tri gêni, malih muruk ia madum-duman ring sawatêking sandesa, punika bratane Wesia, saking bawos Bagawan Biasane ulahning Sudrane wênang manewaka ring Siwa Buddha Bujanggane, yan ia punia mapunia têlas papan ipun punika bratan Sudrane, puput yasaning Sudra, dadi manggih rahayu, apan sudrane mijil saking lêpan ida Sang Hyang Brahma, saking lêpa lêpaning suku kalih, sane kawuwus rêsi Siwa Buddha, mawasta Brahmana sang ratu, malih sang Bujangga aji yaning Sudra wastaning, salah dunung ucape sêntana manega, Pasek, Gaduh tanggal tameng, kabalan, maslaik, wênang sane punika sami sisia Sang Bujangga, sisia Sang Brahmana, sang watêk Ratu, duaning madaksina carik, tuluk tayukan, muang jadma kurênan, yan hana wong ditani manangkên singgih, ditani juga pakadangania ginawe singgih ika ngaran weya mula ya tani ika dadi juru prawu, juru dagang, juru panitihan, Sudra ugi wastan ipun, wentên malih jadma pêtang prakara sane tan hana mijil saking Brahmana 18 akuehnia, panca karma wastane, cêndala kalih, ring kaping têlune sadia mêlong pat, santunca karma ring hana cêndala, toya anut cêndala mamewêlas, candunca punika tunggil, ring buanane kabeh, sami ngangge nista madya sami sampun ring buana puranane mungguh, irika pastiang cacakane siki-siki, mawasta panca karmaning cêndala miwah mêleca santunca punika, ada Bagawan Siksa muang Bagawan Prasune mamitutur ring sisiane, sane madan ida Isanedwaja, maulah yasa patut ngamanggêhang wangsa luhur, wiadin sang Brahmana maraga utama luwih bawose, yaning tan patut ulahe ngutang kawongan ngaran, dadi jadma daridra punika, kalane kari maulah dudu, dadi sato ya satone paling nista, sato punika, kari masolah dudu, dadin buron kidang, ikidang kari maulah dudu, dadi kêdis ia sane pilih kasar, ikêdis masih ia masolah ia dudu dadi be sarapan kari maulah tan yakti, dadi lêlipi kagila-gila ya, masih maulah dudu, dadi kailiking jagat kaliwat agung papania, tan hana kasupat dening Rsi Sewasogata, saluir mareka ala tan simpang alane, salingke manusane ditani, Brahmana, Sang Ratu, muang Dewa, yaning ulah dudu, sama papane, sang Hyang Indra masih papa nêraka, witing ginawe rusak idetia giwrata, saling ke jadma manusa, sabareng magawe ala, muang langkung ia, muang tara menak, ngaku menak, sami mamangguh papa ika, eling akene, yening mapakayun rahayu apan saking pitutur Sang Hyang Dharma ne nguni, ring Sang Panca Pandawa mangda kasidayang amanggih rahayu, punika eling kene, salamine rasan-rasane ring ati, arcanane yang ring manah kaitungang maguru ping sasta, yening durung têrang pamanggihe, mangda sampun papane kalintangan sakit malih maguru ping sawelas, ring sampun maguru ring sawelas, matemahan pangguh papane, ika ngaran papa nista, yaning maguru ping pitu, maguru ping lima, nista madya ngaran, yaning maguru telu, utama, pateh ring ngapisane, hana malih ngawastanin maya sane kaping telu, sane apisan, hana ngawastanin utama jati, anging itungang anake wiku, kandaning sastra, kertin sang pandawane saking pangandikan ida Batara Darma, linging niti sarane, mula tutur buana purana, kaikêt antuk ida pranda Wawu Rawuh, anggen ida kakawin niti sara, sampun nika pangandikan ida sang Hyang Darma, wilang pangkat sêmbahe ingêt akene, ia ring ati, tingkah jadmane masêsêmbahan, sêmbahe madon ring guru laki watês nia ring gut, mucuping jêrijinia, anak maguru laki, wastane rahayu, sang wadu, yaning sang lanang tan wênang nyêmbah wadune, yaning sang lanang maru wadu ring wawu matêmune ring wadu makrêti, tan hana sasêmbahan yening sampun mobot, sang wadu ika sang lanang ngelingang pisan tan wênang ngungkulin sang wadu, ritatkala tan wênang lawatin, sang lanang tan wênang magunting, muang masêsangi, puput tutur iki.
Alih aksara oleh: I Wayan Sutedja, Buruan, Penebel Tabanan.
Pupuh Warga Sari puniki inggih punika pangeling-eling indik ilen karya, papeson miwah ayahan krama desa adat Buruan rikala nyambut piodalan ageng ring Kahyangan tiga.
(kasurat olih Pan Mreta, Buruan)
Papeson Krama Lanang-istri
1. puput pawilangan sampun/ mangitungang swa karyane/ papson krama desa itung/ klatkat, gatik, saang malih/ lakar basa gnep masuin/ gedang, nangkane ingetang/ nyuh pada mabungkul/ tken don pada malepit.
2. papeson krama luh itung/ baas, lengis, biu, jajane/ jaja gina, uli, abug/ bantal, tape, satuh,sempani/ ron, busung, pada masuin/ palawa, semat, peselan/ pajuru nampi ditu/ macatet masuk ring tulis.
Ngayah Nyale & Nyamuh
3. sampun tampek karya nyamuh/ regep pangupakarane/ tahenan lan canang kukus/ pratitane tunas rihin/ sang makarya nunas sami/ wenten ngaryanin sanganan/ wenten nuas ron busung/ ditu nyumunin majahit.
4. rakan suci pcikang ditu/ puspa karnane elingang/ wong kberber, ratu magelung/ tiga gtas, tuding panji/ katibubuan udang malih/ bungan temu, kulub payasan/ pasangan pamargin ipun/ solas kayang saraswati.
5. yan mananding suci ditu/ daksina maka ruange/ canang gantal burat arum/ lingga miwah sangga urip/ pisang kembang , pisang gading/ sri papucuk ditu magenah/ soroan,suci ditu/ krecen dumanuwutin urip.
Pebat
6. bebek, siap, mameri, taluh/ celeng guling,celeng tampahe/ di desa takonang malu/ sing kaget ada ngadepin/ tiying, ambu pada masuin/ pangubengan sanggah tutuan/ maplawa aji tuduh/ prabot pebat masih kenehin
7. babanten di pebat katur/ daksina canang ktipate/ tpung tawar, wajik, kukus/ salaran ditu nyalepit/ sga, tabuh, takep api/ tirta di sanggah cukcuk magnah/ kayangan tiga astawa dumun/ tityang nunas panginih-inih.
8. ngracik basan sate sampun/ isen jahe lan kunyite/ bawang, kasuna, lan cekuh/ mica, tken tabya krinyi/ uyah gula nyuh makikih/ di pangkone mahadonan/ sasatene alus/ malilitan lanang istri.
9. pamabatane pejang ditu/ tancebang panylungkitane/ adenge turuhang ditu/ ka pwaregan tunasang api/ ngbirbir ngilihin api/ mangencolang nyemak pancak/ sate lebeng sampun/ kdapinia lalah manis.
10. juru pwaregane gupuh/ manampi gagoreengane/ nglablab jukut masih ditu/ sambilang nglebengang nasi/ sengitan ngendihang api/saang matah bakat augang/ nasi delek angus/ juru priksane brangti.
11. embane to goreng laut/ panesang malu lengise/ nyuh makurkur pulang ditu/ bawang, kesuna nulurin/ suba nyemangah tingalin/ ditu ya lantas angkidang/ tabia pulang ditu/ sra mayeh anggon nyampurin.
12. basan jukute ulig luh/ isen, jahe lan kunyite/ bawang, kesuna lan cekuh/ sere, uyah, tabia krinyi/ gedang, nangka, be adukin/ suba ada ne aluban/ basa pulang ditu/ don janganulam nggon ngasemin.
13. jajerone pulang ditu/ limpa, ati, peparune/ btuka, basang wayah sampun/ babwahan, muluk sampel malih/ aduk bene uyahin/ tatebihne pang biasa/ pada lebeng sampun/ getihe pulang saduri.
Makarya Gayah
14. gayahe bangunang ditu/ bajra, gadane elingang/ pasa cakra utara mungguh/ padma kedis ati muncakin/ papayasan renes di sisi/ surya, candra lan lawangan/ sandat, cpaka, jepun/ jajaringan anggon nyaputin
15. oret-oret tancebin ditu/ sandingin tumbak acuane/ kalung maka talin ipun/ babangsingan basang sami/belibaran gunting ati/ tulang giing, balung babolong/ iga, pungsed, buntut/ cadik, kuping, lima, batis.
16. karangane bayuh ditu/ daun, klatkat tatakane/ lembat, asem, serapah ditu/ urab barak, urab putih/ papenyon, anyang manyanding/ kakomoh,semuuk, urutan/ nasi sokan benin balung/ jukutnyane don belimbing.
17. klemigiane tunas malu/ regepang upakarane/ daksina, canang paduwuk/ pras, panyeneng, ditu masanding/ sayut tututane malih/ lis jangkep ditu magenah/ di bale pugpug mungguh/ pabia kawone menyanding.
18. tepung tawar wajik kukus/ daun dapdap ancak-ancakane/ padang lepas ambengan ditu/ ento anggen mangetisin/ panglukatan, samsam genahin/ padma anggen manyiratang/ tirta, sekar belat ipun/ to siratang mamungkurin.
19. kayangane siratin dumun/ miwah sarwa babantenane/ sutri mangku ngalungsur ditu/ miwah kaulane sami/ karyane lantas ambilin/ sutri mangku ngalingganang/ ngadegang batara di luhur/lanang istri tangiang mangkin.
20. i mangku masang lalambung/ ider-iderin kayangane/ klasane kebatang ditu/ macaniga di palinggih/ rarawe pasangang sami/ sami sampun kakenenang/ tedung, pangawin sampun/ wenten ngiasin palinggih.
21. ngalingganang sampun puput/ ke surya nunas pamlaspase/ mendak ngulap dane mangku/ raris aturin malinggih/ ke beji kireang mangkin/ lanang istri ngiring makejang/ upakaran ida pundut/ sucine katur ring beji.
Mamargi ke Beji
22. batarane munggah sampun/ madudonan pamargine/ rarontek lan umbul-umbul/ tedunge ngapit palinggih/ payung pagut lan pangawin/ kukus, canang lan tahenan/ rantasan nini sampun/ gagaluh, para istri nyunggi.
23. i mangku mabajra ditu/ di arepan panuntune/ sibuh, papek, tulup sampun/ kayu sakti wenang nganti/ para sutri nepek linggih/ bala ganjur maedohan/ suaran kempul bulus/ kawulane ngiring sami.
Rawuh ring Beji
24. tan warna ring marga sampun/ alon gancang pamargine/ rauh ring tepining ranu/ katon beji ening bersih/ sinaiban sarwa sari/ ring tepi ider telaga/ sekar tunjung mrumpiuk/ rauh kumbang ngisep sari.
25. jro mangku mabajra sampun/ manguningang aturane/ suci, daksina, canang katur/ kukuse merik sumirit/ maduluran wargasari/ betara wisnu keastawa/ puput sami katur/ meras toya ngagem elis.
26. bejin ida dahat luwung/ manca warna genah toyane/ abangan nuut rupan ranu/ panca resi ngaraganin/ ngidul, ngalor, maberesih/ ngulon, madia masucian/ maring wetan puput/ wastu ragan ida bresih.
27. pabresian ida puput/ raris ngrangsuk busanane/ sekar emas, pudak santun/ ambune ngalikub merik/ tumuli raris mamargi/ sairingan sami budal/ tan kocap ring henu/ rawuh maring jaba puri.
Rawuh Saking Beji
28. rawuh saking beji sampun/ gong kulkule masahuran/ pamendake canang kukus/ ganjaran pendetang sami/ sasampelan kari magisi/ lanang istri mendet ngarejang/ batarane asung/ parancangan rawuh nampi.
Ngider Buana I
29. maideran ida ping telu/ ngiderin pangubengane/ juru rejang masolah sampun/ ngajroang mangararis/ ping telu ngiderin puri/ rejange kari masolah/ katon banban alus/ nyaliog, nginggek ke samping.
30. paideran ida puput/ linggihang ring pamiyasane/ canang kukus mangkin katur/ ditu (ngtas) prastita luih/ kayangan siratin sami/ banten sor mangkin uningang/ linggih ring paruman katur/ ke pangubengan ngararis.
31. sami sampun puput katur/ sutri mangkune elingang/ tekan tamiu masih itung/ taler sekan gonge sami/ krama desa lanang istri/ pajuruane ngitungang/ pang da munjuk lungsur/ apang pada nunas sami.
32. sasampune sami puput/ mararean jro abosbos/ ngajeng canang jero dumun/ malanjaran ditu ngararis/ metu manah purna jati/ ne lingsir ditu ngarawos/ ne te gde juru kidung/ lautang ngawarga sari.
33. banten sor di ajeng mungguh/ suci miwah daksinane/ paduwuk, sanggah urip sampun/ canang gantal burat wangi/ (pagnian) pangambean malih/ banten pasaren ditu magenah/ jrimpen tegeh di tanggu/ sasayut agung manyandingin.
34. skar taman pula gembal ditu/ panyolasan ditu mangge/ sasayut pajegan ditu/ prebuan bebek, prebuan guling/ panyeneng, prastita lewih/ dumangala, durmangita/ soroan, suci ditu/ babangkit, gayah, rancah nyanding.
35. jrimpen, sate di bucu mungguh/ gelar sanga to elingang/ tutuan, pamenben ditu/ karangan, ganjaran malih/ krecen sandangan madaging/ tatabuhan jangkep magenah/ kantun katah durung katur/ kidung titiang gelisan nyarik.
36. tatbasan panampeh-rara ditu/ muang rara meraradane/ pangalang, pangeninge ditu/ tatebasan mreta-dewa malih/ dewa rauh ditu masanding/ turus lumbung nagasekar/ tatbasan pageh-urip ditu/ sida karya, pabresihan malih.
37. upakaran linggihe katur/ suci, daksina, canang canene/ (semunutan) suci ditu / sasayut pangambean malih/ sasayut pajegan manyanding/ jrimpen lan wastra rantasan/ soroan penyaksine ditu/ datengan miwah aket linggih
38. banten ring pangubengane mungguh/ suci lan ( smunutane ) / paduwuk munggah limang bungkul/ soroan lan prebuan guling/ karangan munggah asiki/ ganjaran agung limang wadah/ tunggal ngider ida ditu/ to turunang saka besik
Ngider Buana II
39. pnampane rawuh matur/ malih iderang batarane/ tumuli ngababang sampun/ warga sari lanang istri/ juru rejang masolah mangkin/ lalegongan manis alon/ i mangku ngider dumun/ swaran gentane ngrining.
Ngider Kidung
40. puput paideran sampun/ linggihang ring pamayasane/ padayungan mangkin katur/ ring pajenengan ngawitin/ ke paruman mangeraris/ ke pangubengan muputang/ sareng kutus ngider kidung/ asiya kayang ne nampi.
41. pamucuke kukus katur/ pwajikan panimbale/ canang cane duluran ipun/ arak berem manulurin/ sajenge ditu ngiring/ pewajikan mamuputang/ pang da kuri malu/ tingkah bakti ring hyang widi.
Ngider Buana III
42. malih iderang ida ditu/ elingang babaktane/ yan tan kayun ida turun/ krama desane ngabakti/ ngaturin batara mijil/ yan tan sida mapinunas/ balik ayap ida ditu/ canang kukuse arepin.
Nurunang Manik Galih
43. jro mamgku mabajra ditu/ tan sah ngoma batarane/ mangaturin ida turun/ warga sari ngastawi/ ngaturin batara mijil/ ring sutri nyelang dasaran/ prakanggen ida rawuh/ batarane raris mijil.
44. kukus pawajiokan katur/ canang sukla runtutane/ batara sampun malungguh/ rawuh kaulane nangkil/ jro mangku di ajeng malinggih/ sami sampun katunasang/ tirta pamuput karya lungsur/ dasarane sampun meling.
Ngider Kiwa (Pamuput), Manik Galih Mijil
45. panyaksi ka luhur puput/ malih kiwa pangidere/ pamudalan kala iku/ mabyasa di bunga raris/ batara manik-galih mijil/ sinarengan makembaran/ putih kuning makereb sampun/ pinggel ida benang pipis.
46. canang kukus ditu katur/ dulang-dulangane manggo/ bras kuning, jinah masamsam sampun/ tedung putih kuning masanding/ tanginin ida antuk gending/ gending nyampat macaniga/ batara sampun mawungu/ tur micayang padi pipis.
Mabiasa, Batara Ngaluhur
47. wusan mabyasa ngaluwur ditu/ elingang babaktane/ aket linggih datengan pundut/ glar sanga daksina kakalih/ be siap dadua, taluh dadua/ benang pipis duang gantus/ nyuh makelas malih kakalih.
Palu-paluan, Karya Puput
48. maseha dane ki mangku/ mangarepin laluarane/ be siap nyuh miwah taluh/ dadi palu-paluan sami/ aturin sami mamukti/ sairingan sami budal/ budal kaja, mantuk kawuh/ mantuk kelod, budal kangin.
49. mangeluwur sampun puput/ ngajeroang lanang wadon/ mamedek batara sampun/ sampun sami ngaturang bakti/ batara matirta sami/ sami ditu nunas tirta/ i mangku munggah nyurud/ maduman raris mapamit.
Puput
Catatan: kumpulan kidung Wargasari di atas dikumpulkan berdasarkan pailen karya di Desa Adat Buruan, Kecamatan Penebel, Tabanan. Mudah-mudahan berguna pula untuk di daerah lainnya.
6 MACAM RENG KAKAWIN
Oleh: I Wayan Sutedja
A. WIRAT
1. Wirat
2. Wikreti
3. Kalengengan
4. Jagaddita
5. Padma Kesara
6. Ugarata
7. Prakreti
8. Tebusol
9. Ganda kusuma
10. Wresaba gati wilasita
11. Aprakreti
Keterangan: akhir:6,6,6,2 (dari:6,1,2,3)
B. SARDULA
1. Sardula Wikretidita
2. Pratwitala
3. Kendragati
4. Mregangsa
Keterangan: akhir:5,5,5,5 (dari:1,3,4,5,7 )
C. SRONCA
1. Sronca
2. Malini
3. Girisa
4. Prahara Kalika
5. Girisalpa
6. Sikarini
7. Citralpa
8. Pratiwitala
9. Merdu Komala
10. Jayasmara
11. Totaka/Ratikrata
12. Praharsini
Keterangan: akhir:3,2,3,2 (dari:2,3,5,6,7)
D. ASWALALITA
1. Mandamalon/Rajani
2. Aswalalita
3. Wretayana/ Aswalalitalpa
4. Wiralalita/ Jagat Pramedita
5. Wangsa Patra Patita
6. Swangsa Patra
7. Aswalalita matra
8. Turidagati
9. Kusuma sadara
10. Susila sadara/ cita sadaya
11. Sardula lalita
12. Adya swalalita
13. Glis
14. Madraka
15. Swandewi
16. Indrawangsa
17. Indrabajra
18. Upastita
19. Salini
20. Watomimala
21. Druta wilampita
22. Kilayu manedeng
23. Atidrati
24. Kusuma sadara
25. Danda kalalu
26. Aruna ragi
Keterangan: akhir:3,1,3,3 (dari: 1,2,3,5 )
E. SRAGDARA
1. Wirada gumulung
2. Swadana
3. Catraleka
4. Sragdara matra
5. Manda kranta
6. Wasantatilaka
7. Kulawa kusuma
8. Asemwada
Keterangan: akhir:2,7,1,7 (dari:1,2,3,5,7)
F. RAHITIGA
1. Lalita wisama
2. Udgata
3. Soraba
4. Wisama
5. Payonidi
LUTUNG MUNGIL
Puh Mêgatruh
1. Om awighna puji sun duk têmbening angapus, moga nmu dirga yusadi, nguang dasa dina kalangkung, minta rêna gung ampuri, suba kang cinitaningong.
Puh Durma
1. Saking isêng marik satua cêcantungan, basannya Jawa Bali, apang milu matra, ngiring pamargi lawas, krana milu nulad kidik, sumasat mlajah, dropon masih mangawi.
2. Mirib tatas nawang panca aksara, kikuk kêcap nyamping,sugal asing munyiang,yadin aketo pangkah, masih milu ngawe gurit, nulêgin manah, nundunin manah gêting.
3. Awak kolug tur katunan aji sastra, masih milu mapi-mapi, ibuk sakit merang, asing pada mamirêngang, mêtu idêp tuara imbih, jangkêp ririgan, sat mawak sastra mati.
4. Sang anganggit minta gêng rêna ampura, ring ida dane sami, sing sudi manyingak, sastrane madukan, tani pasang pupuh gênding, sami nyulingsang, sok dadi ya pacain.
5. Pacang angges satua rikalaning jumah, mituturin cênik-cênik, bilih sida sadia, gan-gan ia nyak malajah, reh suba nyandang murukin, ngaguanin sastra, langa wkasing Tantri.
6. Ada bojog mungil tur cacêp makruna, mula ngupaya sandi, tustusning Kiskênda, ia mula kaarêpang, mantuin Sang Rama nguni, ngalahang desa, Lêngkane lingsêm brêsih.
7. Cêritayang sêdêk ia malon-alonan, di têngah alas anuli, ningêh munyin sata, kakruyuk i ayam alas, di carang kayune nyêgir, reh btêk tur liang, usan nêda ulam pasih.
8. Dening ia têka uli makêkarang, polih ulam tani kikit, i bojog sadrana, nêsêkin i ayam alas, i keker kagiat numonin, i lutung prapta, naên ring kabaya pati.
9. Sada alon i lutung mangkin angucap, amlad prana kolas asih, “Uduh satawana, pitulusang jua suka, masawitra trêsna asih, ring manira lara, idup sai nandang sêdih.
10. Kamura ban sai kapêgatan amah, wohwohan sunia sami, kene palan bêrag, manira katunan tadah, singnya dija-dija kapi, iba ngatujuang, nêpukin ne pacang bukti”.
11. Bau amonto i keker angucap banban, “Iba lutung tong pinêhin, mangdoh sida sadia, iba masawitra ira, iba buron ira paksi, joh cuat sawat, saih iba têken kai.
12. Buina mula iba tosin buron dêngkal, dêmên nguluk-uluk sai, nging len joh tandingnya, kai têken nene lian, yan buat kai nejani, doh pacang sida, baan iba ngamaukin.
13. Dening kai suba nawang sêsolahan, iba dêmên ngadu rusit, bikas ngarugada, makêjang timpale bikas, apang masih mapikolih, tra nyang tolihan, têken samaning urip.
14. Pantês iba sêtata nêmu sangsara, dening bikas lintang cuil”, i lutung duk miarsa, panguman i ayam alas, jêngah merang ia ring ati, saha sasumbar, “Yan tong sida baan kai.
15. Idong-idong kai tosin i wênara, mangrusak Lêngkane nguni, ngawe situ banda, prajurit Ida Sang Rama”, amonto ia raris kênyir, alon angucap, kadi madu ngêrus ati.
16. “Uduh iba satawana da kaliwat, iba ngawe sakit ati, sa mula sangsara, dua iba buin ngêntikang, kêbus bara mungguing ati, akuda taanang, dong pinêh jua ring ati.
17. Mamunyine patut tuah sukat-sukatang, di ati ya gagulakin, pilih nene dadua, pasaja miwah ne lompang, bakal apa liu munyi, ada lan tuara, nto ne nyandang kukuhin.
18. Anggon apa nyambat nene tuara tawang, kalih tong taen nêpukin, da mangugu orta, ortane orten-ortenan, ne abêsik patpat dadi, meh langkung adasa, nguda ne ênto gugonin.
19. Saluir munyi kawêdar saking wong lian, daat sêngka tuah manampi, jat dadi pisuna, ênto ne tangarin pisan, apang danan katibanin, pilih ngidêpanag, pawarah janane sami.
20. Sadu darma ênto ne nyandang rajêgang, anggo gêlar pati urip, pêdase jalanang, matane dadua ngênotang, ditu mara madan jati, to ne sêdêng tulad, sangkan jani nah pintonin.
21. Yaning saja i lutung nyak pacang lompar, têkening sawitra tui, nene kasusilan, rakêt rumakêting trêsna, da ja buin mamindoin, sung olas ring ira, êda iba buin nolih.
22. Iba ayam kadenke pakardin Indra, pamijilan dahat lêwih, pantês mangêlarang, suksma kaparamartan, nyandang madêg wiku lêwih, dana tur darma, kasungsung ban para paksi.
23. Jani ira makênêh nyiwi ring iba, iba tuah ngawisesanin, saseluaning krama, jêle mêlah mabarêngan, tuara ira pacang gingsir, trêsna nyiwita, diastunnya kabaya mati”.
24. Reh aketo munyinnyane i wênara, i keker sêksêk minêhin, pan ia pasaja, sok kewala ningêh orta, buat solah i lutung cuil, sujati tan pêdas, matane dadua ngênotin.
25. Dadi wêtu idêpnyane kabiapara, lipia têken slokan gumi, bibihe kajuruhan, jite kabandilan, dadi kêna gêntuh gêndis, antuk wênara, tumuli angucap kênyir.
26. “Lamun kento iba lutung êda mitia, êlong têken pajar janji, nah ne padingêhang, ne ituni kai luas, kêma ka têngahing pasih, mangalih ulam, ditu di pasih kangin.
27. Ne buin mani jalan iba mabarêngan, kêma luas ajak kai”, i lutung masaut “Nah”, glising satua cêrita, sêmêng bau galang kangin, i lutung ia prapta, ngalih i keker ngajakin.
28. Tur majalan i keker tan doh wênara, tan ucapan ia ring margi, ring pasisi têka, sêgarane asat puras, tumuli ia maka kalih, ngatêngah-têngahang, ngalih ulam dangkrak-dingkrik.
29. Kadung klangên i keker miwah wênara, dening ulam tani kikit, plan doh ngatêngahang, di duur parang-parangan, i keker tan sumlang ati, pan bisa ngagana, nanging i lutung ia wrin.
30. Nuli ngucap i lutung têken timpalnya, “Ih keker nah jalan mulih, basang suba bêngkang, pasange suba mara”, “Nden malu” pasaut paksi, “bene ngaliunang, jani ênto onyang dini”.
31. Kacêrita i lutung bêngil lucutan, duur parangane nginggil, reh ia kadinginan, pasihe sampun pasang, i bojog kajêngat-kajêngit, duur batune nêgak, i keker kêmamaêkin.
32. Kênyir nyênyêp i keker munyine banban, “Mati iba lutung jani, dini kutang gêlah”, i bojog jêjêh ngêhgêhang, sakit jêngah ia ring ati, raris angucap, “Gêmês iba têken kai”.
33. Matambuas yeh matan i lutung mêmbah, i keker bungkut ngêdekin, “Kai magêguyuan, êda nden sangêt nyêbêtang, pilih-pilihin manampi, ucape dadua, têlêb guyune ingêtin.
34. Jalan mulih ne batis gêlahe gisiang, gêlah mangêbêrang cai”, i lutung garjita, tumuli manêngkol enggal, di batis kekere nungging, makêjit ngincang, bungutne kamakmak-kmikmik.
35. Glising crita i keker nambung manglayang, ring jalan tan kawinarni, ring pasisi kocap, klêcok i keker mancêgan, di biase kabênêngin, tur mapangsêgan, i lutung ia macêlêngik.
36. Laut ngucap i keker munyine banban, “Nahke suba tuun cai, êne suba bias”, i bojog ngisi nêkêkang, i keker buin mamunyi, “Êne kenken iba, lutung dong lebangin kai”.
37. I wênara ngisi sayan nêkêkang, batisnya i keker paksi, kaimpus maka dua, sarwi munyine bangras, “Ih ih keker mati jani”, tur kabrêkêsêkang, bulunnyane kabutbutin.
38. Ia i keker mrasa ring kabayan taka, raris ngeko paya sandi, mangde sida luar, têkening baya antaka, raris ia mêdêm ngulintik, ngidêmang mata, ulat mirib suba mati.
39. Disubane bulunnyane têlah laglag, i lutung kêdek ngarikgik, tur mudang-madingang, “Hi hi hik ne suba kêdas, kalih iba suba mati, jani ira luas, mangalihang iba api”.
40. Encol mangkin i lutung majalan luas, ka dukuhan ngalih api, i lutung tan kacêrita, i keker kocapan mangkin, bau ia ngêdat, i lutung tuara da kari.
Puh Smarandana
1. Gêlis bangun tur nyêlisih, ka bête ia masangidan, kalintang sakit rasane, reh bulune matah-matah, sami têlas kabutbutan, antuk i lutung tan tirun, tuara bisa ngasuksma.
2. Bas sangêt tong bisa tampi, têkening piolas timpal, sok ngulah maan pikênoh, tuara mangitung kaucap, sinêsêling dunia pada, ênto atin buron tuhu, tong bisa kapiolasan.
3. Cêrita i keker mangkin, pan lara tan sandang-sandang, mangêling mangarod-arod, “Kene san ko titiang dewa, ampahe tui makada, kalih matêtêgar nyugjug, uripe anggon palalian.
4. Dadi mabudi ngugonin, yan apa jua mangoga, sangkan titiang kadêropon, bas karwan i lutung bangsat, gumine ngucapang jaat, masih titiang ênyak turut, têkening munyin bêbêdag.
5. Jani titiang mangêmasin, pituas titiange olas, mangolasin ati sato, makadi slokaning jagat, ngêlusin cicing macangcang, tan wangde pacang kacêgut, kento pisan pituinnya.
6. Apa dadin titiang mangkin, paksi nanging sampun laglag, duh dewa sang Kawi kaot, cingakin sih ugi titiang, lintang lara kajantaka, kabiseka antuk lutung, ngadakang san makêkasian”.
7. Pêtêng lêmah ia mangêling, i keker di têngah alas, manulame sêsambate, kasih-asih kaolasan, cêrita i banteng alas, ningêh sêsambat kolas yun, nanging saking mandarawa.
8. Tumuli ia ngawaswasin, tan asue sampun nyata, sêsambat ipun i keker, i banteng alas angucap, “Ênto apa sih kranannya, sangkan iba tan pabulu, kalih sungsut amlas arsa”.
9. I keker alon nyaurin, munyine amêlad prana, “Apa kêmanira banteng, ira saking kna kabikas, baan i wênara bangsat”, nuli kadartayang sada rum, saking ngawit nganti têlah.
10. Kolasan banteng duk miarsi, satingkah i ayam alas, anuli arum ujare, “Uduh iba satawana, da sangêt sumêlang ing tuas, widine masa nya kolug, mamawos ngiwang matutang.
11. Ida tuah nyandang kukuhin, jêle mêlah suksêrahang, êda sangêt panyêlsêle, kala kene kajantaka, kalih êda mangêngsapang, rikala suka rahayu, astiti bakti pagêhang.
12. Ne jani ira nêgarin, isêng-isêng mangualêsang, nyampolihin ia i bojog, nanging da sêkaring iba, reh keto ucaping sastra, sadu darmane jua pupu, tan wênang mamalês ala.
13. Ayu anggon masilihin, kento patutnyane pisan, ira pacang pamelane, pan patut ibane lintang, tuara gingsir ira pêjah, yan ngêmasin nene patut”, i keker sumaur banban.
14. “Lintang suksma pitui, piolas iba ring ira, Ida Sang Hyang Widi kaot, pacang sung lugraha wêkas, dening ira tan nyidaang, ngadakang pamalês besuk, kewala Ida Hyang Titah.
15. Uning ring ne nyandang tui, apa maka pangruyaga”, ki banteng sumaur alon, “Êda katahan rêrasan, kêma suba iba kesah, ira ne jani ngaruruh, i keker nyêlisih enggal.
16. I banteng nuli mamargi, ngaruruh i lutung dêngkal, tan asue ring margine, i lutung raris kacandak, irika ring têpin têlukan, i lutung nyambrama alus, “Ih ko ya ko banteng prapta.
17. Iba lakar kija jani”, i banteng masaut nimbal, “Ira lakar kalase ênto, ne ngênah sêlat sêgara, kocap ênto alas ramia, sarwa-sarwa nêdêng ditu, trêna kalawan wohwohan”.
18. I lutung ucape manis, ngasih-asih amlas arsa, ngalêmêsin ia i banteng, “Uduh banteng yan tuah saja, iba trêsna kumanyama, ira ajak kêma milu”, i banteng masaut “Nah.
19. Ira dini mangambahin, apang enggal têkêd kêma, iba kenkenang ngarobok, iyehnyane dalêm pisan”, i lutung angucap banban, “Gandong ira jang di tundun, yan tuah iba trêsna”.
20. “Ênto mêlah” saut sampi, “maike enggal mênekang”, i bojog lantas makêcog, i banteng nuli majalan, kocapan têngah sêgara, wentên batu têgêh ngunggul, i banteng raris makruna.
21. “Ih bojog mareren dini, awak ira kêbus pisan, ira pacang manjus nyongkok”, “Nah” saut i bojog enggal, lantas i lutung tuunan, manyongkok di duur batu, i banteng ia macêlêban.
22. Gêgêlisan tutur mangkin, toyane sampun ngêdenang, i banteng bangun nyalosor, nyrutjut lantas ngasisiang, i lutung ênu di têngah, klanca-klinci cêngak-cênguk, cruat-cruet macrahcuhan.
23. Batune makiken ilid, i lutung ia sêdih jêngah, panês bara buka borbor, nahên têken pacang baya, tan wangde ngamasin pêjah, kabiseka ban i lêmbu, pituase ngarugada.
24. Saking mula gêng sih Widi, duk punika pênyu prapta, i pênyu angucap alon, “E lutung katumben pisan, dini bakat têpuk nginyah, apa ne sangêt maklangun, mulihe têkening iba”.
25. “Uh apa si kenton kai, mapêta kapining iba, kai saking kapet singse, baan ia i lênbu corah”, nuli katuturang têlah,tumuli ia ngidih tulung, kene munyinnya sadrana.
26. “Tulusang jua lêgan cai, kumanyama têken ira, yaning suba buka kento, ditu ada punianira, minaka maka daksina, pondong ira aba pêsu, ditu lantas tampi upah”.
27. I pênyu munyine manis, “Apa buin pacang maupah, diastu tana mapikênoh, ira suka asung olas, nah mai lantas enggalang, di tundun irane mungguh”, i lutung makêcog enggal.
28. Kapondong i lutung gêlis, ring pêsisi samppun tiba, saget suba di biase, i lutung ia dingklak-dingklak, liang tan sapira-pira, i pênyu raris amuwus, “Jani ira nagih upah”.
29. I bojog kênyir nyautin, upah ira ênu jumah, apang iba dini ngantos, ira mulih ngalih upah”, i pênyu munyine gêtar, “Gatiang kêma iba lutung”,i lutung malih angucap.
30. “Êda iba mangalahin, satonden irane prapta”, i pênyu alus ujare, “kêma ke encol-encolang, ira tuara pacang kasah”, “Bogbog iba” saut lutung, “sing buung iba matinggal.
31. Apang danan mirib kai, cêdok têken pasêngketa, ira tuara bisa linyok, jani pang pada sumpahan, yan ira pacang lompang, apang ira mati bêrung, kento sumpah ira pragat.
32. Iba pênyu kenken bani”, i pênyu masaut nimbal, “Sakaluiring para sosot, ira pasti tuara lompang, aketo nah suba pragat, gatiang mulih iba lutung, bas makêlo makêkêncan”.
33. I lutung asru nyautin, “ênden ke pênyu apa krana, sangkan iba ririh ngonong, apa anggon iba tatakan, tuturin ja ira matra, apang ira sih tau, têken kawisesan iba”.
34. I pênyu srêngên nyaurin, “Sok kewala tangkah doang, minaka dayung kepese”, “Ho ho ho munyin wênara, angob san ira ningêhang, kasaktian ibane pênyu, sumasat palua sêkala.
35. Apa dadi ngong ngiwasin, kenken sih kapituinnya, goban to tangkah ibane, apang ira pêdas nawang”, i pênyu masaut gancang, “Nah paêkang iba lutung, dini matane pêludang”.
36. I lutung kêdek mangikgik, “Hi hi hi hik sing not gêlah, badingang tuah awake, apang ira pêdas nawang”, i pênyu raris angucap, “Dong tulungin gêlah lutung,badingang apang nêngkayak”.
37. I lutung raris mangungkit, batisne nyrakcuk manunjang, ênggang-êngging ênggak-ênggok, gêbuag i pênyu nêngkayak, i lutung kêdek mangalkal, “Ha ha ha hak hi hik hu huk, jani kai ngalih upah.
38. Upah barong macan lêwih, aeng tuara pada-pada, nanging iba pacang pêlot”, i lutung nyarijig gancang,macêlup ka têngah alas, mangalih sang wiagra asru, tan ucapan ia di jalan.
39. Cêrita i pênyu ngêling, ngasih-asih tan pêgatan, sangêt manyêlsêl awake, japi sêlsêl kadung liwat, pêdas tuara da gunannya, awak suba bêlus lucut, jani mara macingcingan.
40. Kento salokaning gumi, sangkan jani pêlapanang, satonden ulung ujane, yen gulêm pajêng kêbatang, apang êda kaujanan, to patuting solah laku, apang mamanggih karahayuan.
41. Crita i lutung ne mangkin, i macan wus têpukina, sêdêk mêdêm sor kayune, i macan matakon sêngap, “Iba lutung bakal kija”, i lutung ucape alus, “Ira mai ngalih iba.
42. Jalanke mapatung jani, mapatung ebat-ebatan, ira suba mapênga be, di pêsisi ya kapêjang, êbe pênyu gêde pêsan”, i macan liang masaut, “Yan pitui saja jalan”.
43. Sang kalih raris mamargi, tan kacêrita di jalan, di pêsisi wus têkêde, sig i pênyune nêngkayak, i macan ia jibrag-jibrag, tuara gigis kêndêl ipun, pacang maolah-olahan.
44. “Lutung iba ngalih api, ira dini mukang-mukang, jalan mangawe sêsate”, i lutung enggal majalan, cêritane gêgêlisan, manggang sêsate kawuwus, makadua lintang lêga.
Puh Pucung
1. Kabat-kubut, munyin api plak-plak pluk-pluk, satene badingang, mara ya lêbêng akatih, lutung muwus, ”Êne lakar ka pênekang”.
2. Mong masaut, “Sangkannya aba di duur, apa sih kranannya”, i bojog masaut nyêngking, ”Bêlog sigug, yan dini ya bêten pêjang.
3. Amah lêgu, bakal têlah amah sêmut, bikul nyingnying ngamah, balang jangkrik miwah nyinyik,amah capung, liu bêncanane têka”.
4. Tan pasaut, i macan itêp manunu, lêbeng katih munggah, crita puput lêbeng sami, onya di duur, i bojog ditu nambunang.
5. Suba suud, i macan alon amuwus, “Dong kêma tuunang, jalan dini bêten pisi”, saut lutung, “Nah jani bakal tuunang”.
6. Manyêrutcut, i bojog mênek ngalayut, têkêd sig tongosnya, lantas ia nêgak ngapikin, manganyuknyuk, bungutne ngewerin macan.
7. Raris muwus, satene sambilang aud, “Nah macan katika, nanging ne mara akatih, anti malu, bin sêpan gêlah ngulungang”.
8. I mong nungkruk, jêngah merang lintang kêbus, kaduman katika, lutung ia mêbêh ngulungin, tur amuwus,”Têlahang suba totonan”.
9. Inggih puput, satene têlah kaimut, i lutung bêtêkan, pêsu uab sada titir, ngundap nguyuk, matane sayan ngriyêpang.
10. Anggut-anggut, lantas ia pulês manyingkrut, êngsap têken awak, i macan magrueng nyêrit, ia i lutung, têngkêjut limane kêpar.
11. Laut ulung, i bojog ia macêlêbug, i macan ngenggalang, nyagrêp i lutung ngajêngit, i mong ngêlur, “Mati iba caplok gêlah”.
12. Ia i lutung, gêtar munyinnyane pêsu, “Ih iba wiagra, iba paksa ngamah kai, tusing pêlut, kai mati baan iba.
13. Dening tuhu, kai tos wênara kasub, ring ramiana crita, I Rêwana sangkan mati, ne ngarêbut, lêlangit kaine suba.
14. Kai nêmu, nejani wisesa nêrus, jati dahat sêngka, pamatin kaine alih, yan tan wêruh, tuara bisa mangamatiang”.
15. I Mong muwus, “Nah laut orahang lutung, jani apang têrang, gênah pranan ibane tui, tusing buung, kai bakal nadah iba”.
16. Saut lutung, “Di tuktuk ikuh umungguh, yan suba nto pêgat, pêdas kai bisa mati, ênto sêgut”, i macan nyaplok ngenggalang.
17. Dadi luput, ikutne tong bakat buru, awaknyane lebang, ikutne saatang ngalih, cangkrak saud, i lutung makêcos munggah.
18. Mangarukguk, i lutung kêdek di kayu, lantas ngamênekang, di carang kayune nglanting, cêngu-cêngu, ngêdekin ia sang wiagra.
19. Jêngah kêbus, i macan kalahang lutung, raris murang lampah, satiba paran mamargi, saget mangguh, sampi sêdêkan macangcang.
20. Macan muwus, “Ih iba banteng matêgul, ênyen nêgul iba, tan padon tanduke lanying, dadi nungkul, tuara bisa nawang jêngah”.
21. Raris muwus, i lêmbu nuturang unduk, “Êda iba langgah, mapêta tan papêkering, ia i dukuh, ne madan Dukuh Janggaran.
22. Ênto kasub, di batan langit kawuwus, sakti tur wisesa, tan pada-pada di gumi, dane ngubuh, don kai dini macangcang”.
23. Mong masaut, “Dija tongos ia i dukuh, kai pang lawana, baan ia i dukuh sakti, kai magut, kasaktiane I Janggaran”.
24. “Ditu ruruh”, kento sautnya i lêmbu, sarwi matujuhang, di punyan jakane bdangin, “Ia ditu, ngirisin mangawe tuak”.
25. Tan pasaut, i macan lantas nyarutcut, ngungsi punyan jaka, i dukuh sêdêk ngirisin, ia di duur, i macam bêten nungadah.
26. Macan ngêlur, “Ne ko ia si iba dukuh, iba kasub pisan, wisesa kaliwat sakti, saja dukuh, yan pasaja ira lawan.
Puh Mijil
1. Sing ja buung iba lakar mati, maprang lawan ingong, macan mula manusa mangsane”, ia i dukuh, nolih sabda aris, “Eh macan pitui, gung ujar mareng sun.
2. Kai dukuh jati wisesa sakti, ring jagat tan seos, mula ira kawuwuseng rate, tana pada-pada ring kasaktin, iba tan wruh tui, jani apang wêruh.
3. Yan pituhu iba pacang bani, nah ditu ke antos, nanging êda kurang sayagane, apang kukuh êda iba mlaib, yen ring suba mijil, wisesanireku.
4. Masa urung iba tumpur basmi”, wiagra muwus alon,”Ira tuara gingsir ring patine, nah lautang ngong sadia ngiwasin, pang pêdas mamanggih”, saut ira dukuh.
5. “Nah dong têgul deweke butiting, di kayune ênto, pang da iba mlaib di subane, nilab pêsu kawisesan kai, to tangarin kai, sangkan jani têgul”.
6. “Nah” pasaut i macan ia raris, nêgul dewek ewot, suba pragat kukuh têtalenne, ujar dukuh “Apang kuat buin”, i macan nyautin, “Ne suba kukuh”.
7. Ditu laut dukuh tuun gêlis, i macan kaojog, sarwi dane nganggar pangirisne, tur amuwus, “Nah ne suba jani, bakal ngalap urip, êndase bakal êmpug.
8. Panga mumbul polone makêcrit”, i macan ia ngêtor, nyumbah-nyumbah manunas uripe, “Tiang kapok tuara pacang bani, satêrêh tan dadi, mêncana i dukuh”.
9. Kento puput nuli ia kaêlebin, i macan matedoh, matur sêmbah pangastungkarane, “Jêro dukuh mangkin tiang pamit, angulati bukti”, “Nah” saut i dukuh.
10. Lantas nusup ia i macan gêlis, ne jani karaos, patêmune têken i jarane, di alase buka sêmayain, i macan nuli angling,”Ih jaran katêpuk.
11. Sêdêng bagus kai layah gati, apa jani anggon, mangilangang bas sangêt sêduke, sajawing iba amah kai, apanga malênting, basang ira nyantung”.
12. Sada alus i jaran nyaurin, munyi manis alon, “Ira tuara panjang pangucape, lamun suba dane dukuh sakti, ngalugrain cai, ira nyadia tinut”.
13. Macan muwus “Ira nene jani, pacang nunas rawos, têken dane jro dukuh saktine”, lantas nyrutcut i macan mamargi, tan kocap di margi, ring dukuhan rauh.
Puh Pucung
1. Mangkin kawuwus, jro dukuh sêdêk malungguh, i macan pêrapta, di ajêng jro dukuh nangkil, dukuh muwus,”Apa sadian macan têka”.
2. I mong matur, “Nawêgang jêrone dukuh, ne maka awanan, rauh titiange manangkil, titiang nglungsur, mangde tui jrone sueca.
3. Sung pituduh, ne mawasta iwang patut, ne ncen kadadosang, paksan titiang kadi mangkin, mangda nêrus, rahayune tama titiang”.
4. Saur dukuh, “Yan suba agunging luput, buin kêna upata, ênto wênang paksa cai, yan kasadun, ênto tuara wênang pisan”.
5. Kento puput, i wiagra kaslêk mamutru, dening ênyud pisan, dadi ngekopaya sandi, laut matur, “Titiang manunasang ipian.
6. Wêngi wau, ipen titiang rêke mungguh, titiang nyarap kuda, nika têda titiang raris, kento mungguh, punika tunasang titiang.
7. Patut tan patut, titiang ngamargiang puniku”, i dukuh angucap, “Ênto dadi paksa cai, apan sampun, mawak manêmu di karma”.
8. Mong masaur, “Titiang pamit jêro dukuh, ngarêrêh i kuda”, “Nah” saut i dukuh sakti, mong lumaku, tan kacêrita di jalan.
9. Ne kawuwus, i jaran sampun katêpuk, i macan angucap,”Jani payu iba mati, jêro dukuh, dane suba sung lugraha”.
10. Jaran têngkêjut, pêluhe mamotor pêsu, tumuli angucap, munyine madulur êling, ”Ênden malu, ira kêma manunasang”.
11. “Nah” pasaut, i macam nuli manundung, kêma ke enggalang, kai suba layah gati”, manyarutcut, i jaran êngsêk ring manah.
12. Gêlis rauh, jumah dane jêro dukuh, de dukuh nyambrama, “Iba jaran tumben mai, apa ruruh”, i jaran masaur sêmbah.
13. “Uh jro dukuh, krana titiang têmben rauh, titiang nunas gatra, napi dosan titiang inggih, jrone laju, maicayang ring i macan”.
14. Saur dukuh, ”Krana kai saja laju, dening suba karma, i macan mamaksa cai, cirin ipun, reh cai suba ipianga”.
15. Ngoon layu, i jaran mara ngarungu, ne jani ia sinah, tuara buung pacang mati, raris ipun, mapamit anuli budal.
16. Saget lutung, katêpuk di jalan nungkruk, i bojog manyapa, “Iba jaran nguda sêdih”, kuda muwus,”Kai pacang tadah maca”.
17. Nuli nglantur, katuturang sapraunduk, nganti pamragatnya, i bojog kênyir nyautin, ”Êda sungsut, kai pacang ngawirangang.
18. Pêdas buung, iba mangêmasin lampus, nging yan suba pragat, apa maka upah kai, benjang besuk”, i jaran alon angucap.
19. “Iba lutung, ira mondong nyunggi nyuun, ira tuara pasah, masawitra trêsna asih, turun-têmurun, kai manggêh masawitra”.
20. Ia i lutung, nyrutcut ka umah jro dukuh, crita suba prapta, i bojog mênekan raris, nyaru-nyaru, di tadapaksine nêgak.
21. Dane dukuh, sêdêk mêrêm malingkuh, tuara ngatangêhang, i lutung kêma nyaligcig, dane dukuh, bangun saking pamêrêman.
22. Jêg macêbug, i lutung di ajêng jro dukuh, jro dukuh ngêndika, “Ênto kenken iba bêngil, dadi labuh”, i lutung masaur sêmbah.
23. “Singgih jro dukuh, titiang pulês sane wau, tur ngipi sanyata, ring ipen rêke mabuncing, ring jro ayu, putran jro dukuh wanodia”.
24. Êngsêk mrêngut, de dukuh mirêngang tutur, i lutung buin ngucap, “Titiang durus jua mabuncing, dening mungguh, punika nêmu di karma”.
25. Dane dukuh, kalintang sêksêk ring kayun, tumuli ngêndika, pangêndikan dane nyêngking, “Iba lutung, sing prah ngugonin ipian.
26. Dija mungguh, tuturane cai mangguh, sahanan tumitah, nyalanin buka di ipi”, saur lutung, “Titiang mamanggih tuturan.
27. I mong ipun, nyalanin ipiannya tuhu, mamaksa i jaran, ênto tulad titiang jani, lamun durus, i jaran ngêmasin pêjah.
28. Titiang durus, mabuncing ring jêro ayu”, i dukuh kemêngan, ngarasa-rasa di ati, raris muwus, “Ih lutung undang i macan”.
29. “Titiang anut”, nuli ia mapamit pêsu, mangalih i macan, i jaran malu kaalih, suba têpuk, i lutung munyine gêtar.
Puh Jinada
1. “Iba jaran kêma luas, i macan alih nejani, ajak manangkil ka jêro, ka jêron dane jro dukuh”, i jaran mangucap banban, “Nah ne jani, ira mangalih i macan”.
2. Tumuli laut majalan, tan kocapan ia ring margi, i macan katêpuk nyongkok, di batan kayune ngrêmbun, i jaran angucap banban, “Mong ne jani, jalan nangkil ka pêkêncan.
3. Têken jro dukuh Janggaran”, i macan masaut brangti, “Mati iba tadah ingong”, i jaran nimbal masaut, “Nyanan ditu ngong pragatang”, tur mamargi, sang kalih nangkil ka krêta.
4. Kocap jro dukuh Janggaran, sêdêk nêgak gêjir-gêjir, i jaran ngajak i samong, ring ajêng ia sampun rauh, sang kalih manabdab sila, ia manangkil, jro dukuh raris ngandika.
5. “Iba macan pang buungang, mangamah i jaran jani, dening tra da sastra rêko, di tutur tuara da mungguh, tingkah manyalanin ipian, nene jani, buungang ngamah i jaran”.
6. Puput prakara punika, sang kalih nunas mapamit, tan kacêrita mangko, kocapan jani i lutung, kalungang-lungang majalan, gêlis mangkin, têpukina ni mesaba.
7. I lutung alon angucap, “Ih ko ya si iba kambing, jalanke masêka mangko, ngae abian kacang lindung, apang masi ngêlah laba, anggon bukti”, i kambing munyine banban.
8. “Kenken ênto ban nakêhang, pabaane pang nyak sami, apang da sor singgih rêko”, i lutung alon amuwus, “Saluiring don iba ngêlah, duman kai, sakancan buah-buahnya”.
9. Puput suba masubaya, nanging apang pada tindih, tuara dadi mangalinyok, sing linyok tan nêmu rahayu, nah kento lantas majalan, mangawitin, mamakal tanah abian.
10. I lutung ngalih tênggala, gêlis mangkin sampun polih, i kambing mangêdêng rêko, i lutung ngatêh di pungkur, i kambing tlah kapêcutan, balan sami, sawang gêtih suat-suat.
11. Kocap mangkin sampun lanyah, lantas ya kapamulain, saking gêlêngne sang karo, gaene sida rahayu, pragat ia suba mamula, kaprêtenin, tan sah barêng padaduanan.
12. Crita sampun ngêlah abian, asing madon amah kambing, i lutung kado ngacongol, dija buah kacange usud, asal madon suba têlah, payu mati, i lutung ia jêngah merang.
13. Tan surud-surud manahnya, pacang ngawalêsang ugi, tong bisa suka i bojog, yan tonden i kambing mampus, jani ia ngalih i macan, anggon kanti, i kambing pang bisa pêjah.
14. I bojog raris majalan, ngulati i macan jani, tan kocap di jalan rêko, kacrita sêdêk i lutung, kanggêk ia mabalih tabuan, saget prapti, i cicing alas nêtêsang.
15. Patakone sada banban, “Iba lutung nguda dini, nyen sih dini kaantos, apa kagêbagin lutung, nah laut kuda tuturang, têken kai”, i lutung masaut nimbal.
16. “Apa kenton kai ring iba, kai kautus ne jani, antuk Sang Hyang Indra kaot, ratun suargane kasub, kanikayang ngêmit mrêta, mrêtan gumi, ne mani pacang kabêncah.
17. Antuk Ida Sang Hyang Indra, sakancan burone mani, pacang kasiratin rêko, apang pada nmu rahayu, kento asu apang tawang,” ia i cicing, matakon malih mêdasang.
18. “Yan suba kakênan mrêta, kenken panadiannya cai, rahayu akenken ênto”, i lutung lantas masaut, ”Yen suba kakênan mrêta, pêdas cai, tusing bisa-bisa layah.
19. Kalih yan ênu kamrêtan, sinah tusing bisa mati, ane bêrag dadi mokoh, kento cai suba puput”, i cicing alon angucap, “Êncen dini, mrêtane ne gêbag iba”.
20. I bojog laut nudingang , “Ênto katon uli dini”, i cicing ia lintang ngoon, bane katumben andulu, i bojog buin angucap, ”Uduh cicing, kai tuah ngidih tulungan.
21. Ne jani kai ka tukad, iba nyaga malu dini, tusing ja kai makêlo, kai kêma sadia manjus”, “Nah” pasaut cicing nimbal, “dong enggalin”, i lutung nyrutcut majalan.
22. Glising satua tan kocap, i cicing mapinêh jani, “I lutung mula tuah bêlog, mrêtane tilêhang ênu, mêlahan anggon padidian, jani kai, ngamah ya apanga têlah”.
23. Kento atin cicing alas, nuli sahasa ia jani, ngonyang asa ia makêcos, tabuane kacaplok tukung, tuting ina acêpokan, kagacêlin, i cicing natuk i tabuan.
24. King king king king kêna mrêta, bas sangêtan kasususin, kuang kuang kaong kaong, maplisahan glalak-gluluk, bungut madidih kosodang, kucas kacis, i lutung ia saget têka.
25. Bungkut ia kêdek ngênotang, ekan-ekane ngênain, ulat nyaru ia matakon, “Kêna apa iba asu”, i cicing tong dadi ngucap, kêbus sakit, jêngah tuara da gigisan.
26. Tan ucapên asu alas, i lutung critayang buin, di sisin tukade nyongkok, dening tra nyidayang ngarung, mêntas pacang ngliwat tukad, tukad tui, linggah dalêm drês ilinnya.
27. Kasuen ia ditu nêgak, nuju ada buaya prapti, i buaya alon matakon, “Ih nguda sih ênto ditu”, i lutung masaut banban, “Buaya cai, ne munyin gêlahe runguang.
28. Jani ada sadian ira, kawit mula saking ririh, dadi ada bêslit ngojog, gêlah tuah mula katuju, mênek pangkat mantri cacar, juru suntik, kento iba apang nawang.
29. Jani ira kanikayang, manyukit sanyaman cai, kêma cai ngundang encol, apanga dini matambun, gêlah pacang nyuntik ia”, saur “Inggih”, i duta nuli majalan.
30. Tan kocapan ia di jalan, kocap sakancannya sami, buayane têka pacrongot, i lutung alon amuwus, “Uli ditu ke rerodang, nêkêd mai, nangingke apang kandasan.
31. Glah nyuntik sarwi majalan, uli dini kêma raris, apang êda kai cêdok, panyukite tuah di tundun”, saur manuk mangiringang, nuli gêlis, bojog ngalih duin salak.
32. Tani kikit ia mabaan, i bojog lantas manyuntik, di tundun buayane nongkrok, duine katêbêkang ditu, suba ngancêng raris kutang, kento sami, kakaryanin ban wênara.
33. Pêpêk bana nyêka ukudang, nêkêd i lutung di sisi, glis ia lantas makêcos, kabibih tukade laut, i buaya onya ksakitan, glalang-gliling, paduut munyine ramia.
34. Tan kacêrita punika, i lutung wawanin malih, jani kapangguh ring samong, i macan sêdêk manungkruk, i lutung saget pêrapta, i mong brangti, sahasa nakêp wênara.
Puh Sinom
1. I lutung kabrêkêsêkang, nanging ia kêdek ngajêngit, pêsu munyinnyane alon, ngawe daya saking singid, raris ia nyawang mamunyi, “Cingak titiang ratu agung, putusan drêwen bêtara, kabancana nene mangkin, tuara buung, kamatiang antuk i macan.
2. Titiang tan wentên madosa, dadi titiang kapet pati, nanging titiang tuara ewoh, dening kalintang subakti, tuara gingsir pacang mati, urip titiang pacang naur, ênto ne uptiang titiang, pang titiang têrus manggihin, ne rahayu, ri wêkas ring kali dituan.
3. Nemangkin ipun mautang, bin kaokas titiang nagih, ring ipun i samong, apan ia mamati-mati, dadi ia mautang pati, tan lian maka panaur, pati anggen ipun mayah, titiang malu ngamarginin, benjang besuk, pang ipun ditu manatak”.
4. Saduk i macan ningêhang, dadi ia maras ring ati, lantan ia asru matakon, “Apa pitêgêsnya tui, munyin ibane bêngil, apa sadian iba lutung, iba lakar amah gêlah, dening lêwih wrat pati, nene malu, dosan iba têken gêlah.
5. Jani iba sing buungan, lakar mangêmasin mati, gêtih bane lakar oyot, ati paparune pisi, ênto ne ulahang kai, basangne badbad pang pêsu, polone lakar kêcotang, ênyen ngawirangang cai”, ia i lutung, mawuwus makêjit ngincang.
Puh Maskumambang
1. “Uduh macan kai manutur nejani, ada prabu mulia, wibuh nyakra rat kabakti, sakti tur lintang wisesa.
2. Sakeh ratu sami amêkul ngabakti, tkeng dewa dewata, sami pada jrih angili, sakehe tong bani mulat.
3. Ida sang prabu kasub kasubageng gumi, ring nêgara Lêngka, ida umadêg bupati, pêsengan prabu Rêwana.
4. Ida nemalu ngamatiang putusan lêwih, jati tan padosa, tulus ida mangêmasin, duhkita kawêkas-wêkas.
5. Karusakang antuk Sang Rama nenguni, kento iba macan, jani apang tawang cai, ira utusan bêtara.
6. Sang Hyang Siwa mangutus mangalih cai, cai kanikayang, ngamatiang ia i kambing, dening ia agunging dosa.
7. Kento cai ngiring tan ngiring nejani, orahang ring gêlah, apang gêlah enggal nangkil, nguningang ring Sang Hyang Siwa”.
8. Ia i macanngalebang i lutung gêlis, sarwi manakonang, “Dija tongosne i kambing, ira ngiring pakayunan.
9. Nah tujuhang apng enggal kai ngalih”, i lutung nudingang, “Ditu jalan kêma jani”, sang kalih nuli majalan.
10. Ia i lutung ngarod majaln di uri, i macan majritan, “Ih enggalang tutug kai”, i lutung ngêlur ngandêgang.
11. “Iba macan ngoyong ditu anti kai”, i macan ngantosang, i lutung têka maêkin, sambil pangucape banban.
12. ”Yan kakene makêlo bannya di margi, jani ada daya, yan tuah iba nganutin”, i macan masaut gêtar.
13. Kenken lakar dayan iba lutung bêngil, nah laut edengang, kai sadia maninutin”, i wênara buin nimbal.
14. Iba macan patut iba ngandong kai, yan akento baan, pêdas enggal bnya ring margi”, i macan masaut “Nah”.
15. Lantas nêkol i lutung di tundun gêlis, i macan makêsuak, sahasa malaib bintit, i lutung mlêkur nêkêkang.
16. Glising crita di jalan tan kawinarni, di tongos i kambing têka, i lutung munyine aris, “Nah dini gêlah rerenang”.
17. Mangalanting i lutung tuunan raris, i macan sahasa, ngungsi i kambing ngararis, saha pangucape bangras.
18. “Ih ba kambing sadian kai têka mai, lakar ngamah iba, dosan iba wêrat pati, lêwih danda kurang pêjah”.
19. Ia i kambing mrêngêt saha saut brangti, “Ih wiagra dêgag, gêde pêta têken kai, tonden karwan ba nyidayang.
20. Krana kento pan mula turunan nguni, mamaksa be macan, tama kai kayang jani, sasanan dane i kompiang.
21. Sane ibi kai maan tuah adiri, macan nyaman iba, suba têlah amah kai, tênggêknyane kutang gelah.
22. Di semere jalan jani kêma dêlokin, apang iba pêdas, pang da mirib kai ngawi, ngorahang ne tuara saja.
23. Mata kalih ênto tuah ne anggon saksi, ditu nyan dêlikang, apang iba tatas uning, tui saja apa bobab.
24. Ne iwasin suun gêlah ne kêkalih, kalintang wisesa, bisa nguugang pratiwi, tri sakti ne adannya.
25. Asing bani rusak tan pasesa pasti, reh mula paica, Sang Hyang Tunggal mangicenin, sikêpang kai tumitah”.
26. I wiagra rimrim idêpnya miragi, tumuli nakonang, êncen tongosnyane dini, iba ngutang tênggêk macan”.
27. Kaatêhin i macan kêma nêlokin, i kambing nudingang, “Di semere ênto dêngokin”, i macan ia masêêban.
28. Ngênah ngilis tênggêk macane nyalênging, i macan ia babang, malaib tuara manolih, tan kocap i kambing macan.
29. Kawalinin i lutung kacrita buin, amurang majalan, i kakua katêpukin, sêdêk di abinge nginyah.
30. Ia i lutung matakon munyine manis, “Ih iba kakua, apa gawen iba dini”, saut i kakua nimbal.
31. “Ira nginyah dening awak ira dingin, suud malêblêban, krana ira manyêmuhin, apang dadi ya angêtan.
32. Balik jani ira matakon ring cai, cai bakal kija, uli ija cai inuni, ênto te mêlah tuturang”.
33. I wênara alon munyinnya nyautin, “Ira mangumbara, mangulati pacang bukti, sa gênah parane tiba.
34. Jani dini sêdêk mêlah katêpukin, baan i kakua, jalanke manyama jani, jêle mêlah ajak dadua”.
35. Crita puput pasêngketannya sang kalih, kasih kinasihan, kocap i wênara jani, tan doh dane i kakua.
Puh Durma
1. Ênto pisan kaingêtang ban wênara, pakêkasihannya jani, ring dane kakua, trêsna kadi manyama, makilit saling sukanin, ia i wênara, mesêm mamunyi kênying.
2. “Duh kakua jalan kuda barêng luas, cêkuh jaene nadi”, masaut kakua,”Dija ada punyannya”, i lutung bangras mamunyi, “Data takonang, jalan paling nejani”.
3. Sang kakua masih sêdsêd manakonang, i lutung manyautin, “De dukuh Kantrungan, gêlah kalilirannya, kumpinnya ia nampêdang jani”, laut majalan, marerod sarêng kêkalih.
4. Cêritayang suba têkêd jroning abian, agêt manuju sêpi, i lutung ngenggalang, ngehkeh ngasop ngalêpeang, “Aruh lalah san ja kai”, i kakua nyamprag, dadi makêrah mamaling.
5. Kaget têka de dukuh manganggar tumbak, mandup-andup nimpugin, sang lutung ia mabuang, mênek di kayu enggal, sang kakua cêlang nyalisih, batan têngkulak, de dukuh manyêlaksakin.
6. Laut makêjit i lutung sarwi ngêndingang, “I kakua ia manyingid, di batan têngkulak, sang lutung ia mabuang, mênek di kayu manyingid”, de dukuh emêngan, miragi munyin wênari.
7. Dadi nêgak de dukuh ngingêr ngrêsêpang, munyinne i wre yakik, tur ngungkab têngkulak, sang kakua mapi nidra, kajêmak tur kakisain, de dukuh enggal, nadtad mangaba mulih.
8. Têkêd jumah de dukuh nyritin pianaknya, “Ayu mai te gêlis, êne bapa maan, pacang be jahên pêsan, basane gaenang raris, santêne liunang, apang luung bêbêkin”.
9. Ia ni Ayu Kantrungan matur sandika, nêsêk gurunne gêlis, laut manunasang, “Punapi sih punika”, gurunne laut nyaurin, “Ne madan kakua, ulamnyane muluk manis.
10. Timbung bankit lawar komohnyane mêlah, timpalang arak anis, nasi baas barak”, laut krangkengin enggal, de dukuh raris nakonin, “Apa amah iba”, sang kakua manyaurin.
Naskah ini dikumpulkan dan diketik kembali dalam huruf Kawi-Latin oleh I Wayan Sutedja, Buruan, Penebel Tabanan
SÉDAN DYAH SATYAWATI
Om awighnam astu
Sinom.
1. Mangkin wénten caritayang, utusan sampun mamargi, ngojog raris ka purian, ring linggih Sang satyawati, prakanggé saking riyin, papatihé lintang tutut, sring sampun kagocékang, nyidayang pakaryan sami, mula kasub, Tuhayata aranika.
2. Pranamya nabdabang têgak, aturé madulur tangis, “Ratu tityang lintang nista, mamarêkan saking alit, purun mangêtohang pati, mangkin rawuh kari hidup, mangusap – ngusap lima, rawuh mahatur némangkin, lintang lacur, iraka sampun néwata.
3. Sédané ngarana yadnya”, sampun kapidarta sami, muwug raris makoyonan, para istriné manangis, macêbur paguliling, ring nataré pasalêguk, muka ucêm kaêbukan, sinom pada pagulanting, masih luhung, saksat bulan kalêmahan.
4. Sang Satyawati kocapan, duhkitané mangalangit, bêngong-bêngong mapangênan, pitrêsnané mangulilit, nangis ida muntag-mantig, rasa kadi tan pabalung, lêmêt mandapa layuan, twara sida mananggênin, suwé kantu,lélo maring palinggihan.
5. Panyrowan pada manyagjag, sami ngêlisang nulungin, masdliyuran padaa gonjah, bau mara ida éling, dadi mawêtu tangis, manyêlsêl sang sampun lampus, “Inggih ratu gustin tityang, lalis san ratu ninggalin, mangalalu, késah saking pamêrêman.
6. Némangkin tityang ngértiang, mangda sida jua kapanggih, dyastun nêmu suka duka, kabatêk ban trêsna bakti”, ngêlisang lawut mamargi, panyroané pada ngêlur, ngêling masasambatan, misadya pacang mangiring, tan kalingu, pamarginé lwir pawana.
7. Twara liu mangiringang, wang jêro wantah asiki, maadan Ni Sugantika, juru canang kasub ririh, lintang baktiné ring gusti, kalédangin uli malu, nyandang ênto anggon tulad, sêbêng alêp jêgég bangkit, subaditu, ngiring malinggih ring rata.
8. Mamarga tan patolihan, pagêh kayuné astiti, mangéstiang pati brata, ngamanggêhang guru laki, dadi sêngkala di margi, krétané jêg buka bungkus, macêbur nuli mamarga, kalangkung sranta ring margi, ringgang-ringgung, lungan tumbak katungkêdang.
9. Pasih gêtihé ngalimbak, maombakan babar angin, tumbak panahé masasah, upami parangan lanying, aasan oncéré putih, sawangang didih manglêmbur, sasimping miwah karah, mirib bé nyandêrin didih, pêngit mangkug, bon bangkéné mabyayagan.
10. Mangkin sayan madurgama, ngawé jêjêh sang ningalin, kawéntênan ring payudan, ndi kapan sang Satyawati, purun pacang manyingakin, lêwih ngungas boné mangkug, sarat kayuné ngranayang, kabatêk ban trêsna bakti, mangalawut, ngamanggêhang satya brata.
11. Marga sêngka madirgama, mapréngét ban jêmparing, dadapé anggon salumpah, pamarginé inggit-inggit, kêsyah-kêsyuh boné alid, rasayang bon tanjung mênuh, kénto anggon nyalimurang, mangdé sida mangararis, molih lantur, rêgêd ilang atindakan.
12. Sang Satyawati sawangang, maprahu banawa rangin, tunggulé upama bidak, babandaran pati hurip, malayar mangalih bati, mangdé sida ya katêmu, sang Satyawati nayungang, mangéstiang guru laki, twara lantud, napak sawa magunjitan.
13. Dadi bah buka pangsêgang, manêpénin karang asti, mirib kasur makakêbat, panyanggran sang Satyawati, baan tuyuhé mamargi, apa kranané ngarantun, sing sawané ngagêm panah, kajujur masih dêlokin, boya iku, layon idané sang Salya.
14. Katah sawané kacingak, raris ida ngawangsitin, panyrowan ni Sugandika, saha mawacana aris, “Uduh Sugandika nyai, kêma tulak nyai mantuk, mangojog ka puri Madra, sambatin ja pada sami, apang tau, têkéning akêjat-kêjat.
15. Lawutang nyai nangkilang, ring ida sang kawi lêwih, saratang manunas lugra, mangdê munggah dadi gurit, tingkah nira buka jani, mamanggih saranta ibuk, sagét lédang kapirêngang, antuk sang tinggalin rabi, sarêng sêndu, bilih ngawêtuang yéh tingal”.
16. Punika né kabêsênang, antuk sang diah Satyawati, gawung wacanané sarag, pêgat-pêgat sada irit, pramana rarad narisdis, kéwala kayuné wruh, mamawosang mangindikang, saparipolahé tindih, jati sisu, sampun tan éling ring raga.
17. Wyaktiné ni Sugandika, uning maminêhin wangsit, lêngkaran ida sudéwia, krana gêlis matur uning, “Duh ratu sang srining lêwih, mrêtaning wong sakalangun, matra purun tityang nulak, wacanan ratuné mangkin, tityang kukuh, mêkul padan sasuhunan.
18. Tityang ngiring malih nyadma, ka mrêca pada numadi, yan sampun cokor idéwa, ring madya pada manrêsti, sapasira pacang ugi, nyawisang toya padyus-dyus, yadyan mangaturang sêkar, ngaracikang sarwa wangi, tityang ratu, mula juru nabdab payas.
Naskah ini dikumpulkan oleh: I Wayan Sutedja, Buruan, Penebel, Tabanan
